السيد جعفر السجادي
489
فرهنگ اصطلاحات فلسفى ملا صدرا ( فارسى )
ن نار آخرت - صورتى از صورتهاى غضب خداوند است كه سارى در عوالم است و جهنم شررى از شرر نار او و مطهرى از مظاهر قهر او است و شرور ابليس و جنود او و اولاد او مظهر نارى ديگر است فوق همه آنها كه حاوى مظهرى ناچيز و كوچكى از آن مىباشد . « 1 » ناقص - ناقص مقابل تام است و آن امرى است كه محتاج باشد به امر ديگرى كه خارج آن باشد تا او را كامل كند مانند اشياء و موجوداتى كه در عالم كون و فسادند و در تعريف آن گفتهاند « هو الذى يحتاج الى امر خارج يمده بالكمال مثل الاشياء التى فى الكون . تام « 2 » نبوت - مقامى است كه هر كس بدان نايل شود قادر است از احكام خداوند و اوامر و نواهى او خبر دهد . نبى كسى است كه خبر از فرمانهاى خداوند مىدهد احكام حلال و حرام او را به مردم ابلاغ مىكند ملا صدرا در شواهد الربوبيه گويد : اشراق اول : در بيان درجهء نبوت نسبت به ساير درجات انسان بدان براى انسان درجات و مقامات مختلف و متفاوتى است كه بعضى از آنها حسى و مربوط به عالم محسوسات است ، و برخى خيالى و در صحنهء خيال است و بعضى ديگر فكرى و تعقلى و مربوط به عالم فكر و انديشه و ادراكات عقلى است ؛ و بعضى ديگر شهودى و مربوط به عالم شهود و عيان است و اين درجات و مراتب نامبرده در ازا و قبال عوالمى است كه طبق ترتيب و نظام عالم وجود قرار گرفته و همانطور كه مىدانيم بعضى از اين عوالم فوق عالم ديگرى و برتر از او است . پس نخستين منازل نفس انسانى ، درجهء محسوسات و سير در عالم اجرام و اجسام و ماديات است . لذا مادام كه انسان در اين منزل جسمانى است حكم او عينا مانند حكم كرمى است كه در جوف زمين مىخزد ، و يا مانند حكم پروانهاى است كه در هوا پرواز مىكند . زيرا ، درجه و مرتبهء پروانه از درجه و مرتبهء احساس بالاتر نرفته و حتى داراى مرتبهء تخيل و نيروى خيال و قادر بر حفظ و نگاهدارى صورت خيالى نيست و اگر پروانه داراى قدرت تخيل و حفظ صورت خيالى خويش مىشود ، پس از احساس سوختن از شعلهء شمع و يا هر آتش افروختهاى ، مجددا خويشتن را به طرف آن شعله و آن آتش افروخته شده سوق نمىداد . چه در نخستين
--> ( 1 ) تفسير ملا صدرا ، ج 2 ، ص 204 . ( 2 ) اسفار ، ج 6 ، صص 23 ، 134 ، 272 .